Eurycercus lamellatus, een grote watervlo

Eurycercus aan draadalg

EEN OLIFANT ONDER DE WATERVLOOIEN: tot 4 mm !
Maar wel een hele lichtvoetige olifant: deze soort beweegt het grootste deel van de tijd met de pootjes hangend aan draadalg en waterplanten. Daar kan hij zich vastklemmen en de voedzame laag algen en andere micro-organismen afschrapen met zijn gespecialiseerde poten.
Eurycercus is een soort binnen de Chydoridae groep van watervlooien, genoemd naar Chydoris sphaericus als typische vertegenwoordiger. Het zijn allemaal soorten die veel op planten of op de bodem zitten. Ze kunnen zelfs onder aan de draden van een waterspin lopen, zie de foto rechts. Op al deze plaatjes is te zien dat de voorste hoeken van de schaalhelften om de stengels of draden hangen, waarbij het tweede antennepaar onder het schild gevouwen wordt. Maar die kunnen uitgeklapt worden en dan is Eurycercus een snelle zwemmer, zonder de "huppende" bewegingen van andere watervlooien.
Bij het vrouwelijke exemplaar links zie je duidelijk de (gewone) eieren in de broedruimte. De broedruimte is groot, verder valt de eigenaardige gekromde darm op, die is ook op het plaatje rechts goed te zien. Bij een andere soort, Eurycercus glacialis zit er nog een extra lus in. Die soort komt in Nederland in zure, voedselarme wateren voor en lijkt veel op E. lamellatus.

klik voor vergroting

aan spinnedraad
klik voor totale beeld

Naast het schrapen op planten, woelt Eurycercus ook in het detritus (afval) op de bodem. Bacteriën en organisch materiaal in de detrituslaag vormen waarschijnlijk ook een belangrijke voedingsbron. Uit onderzoek blijkt, dat deze watervlo vooral de bodem opzoekt als er vissen in het water zijn, die al Eurycercus hebben gegeten (Beklioglu & Jeppesen 1999). In hun onderzoek leken vissen, pas na het eten van dezelfde watervlooien soort, een stof uit te scheiden die de watervlooien kunnen waarnemen, waarna deze de bodem opzoeken.

Door de grootte opvallend, zullen het dan ook makkelijke prooien als ze op de waterplanten zitten, zie deze foto van een vijverloper die eentje gevangen heeft. Ook vissen, kuifeenden en toppereenden eten deze watervlo, de soort is een belangrijke schakel in de voedselketen.

klik voor een vergroting

klik foto voor meer
(klik foto rechts voor vergroting)

Net als alle Chydoriden kan Eurycercus in elke positie op waterplanten zitten.Op de plaatjes links hangt een exemplaar op de kop onder aan een blad, zodat de pootjes en de schaalopening zichtbaar zijn. Het plaatje midden toont een exemplaar, zittend op een waterplant en verwijst naar meer foto's. Als laatste rechts een plaatje van een kleiner exemplaar. Het zou een mannetje kunnen zijn, die worden maar 1,5 mm groot.

What's in a name

Eurycercus, Wiktionary geeft: voor eury- van Grieks eurús = breed, en -cercus van Grieks kérkos = breed, de breedstaart dus.
Voor lamellatus: Latijns voor: 'voorzien van lamellen'. (Vanwege het beeld van de pootjes?

De Nederlandse naam: in een artikel van Romijn (1918) in een Limburgs Naturrhistorisch tijdschrift worden een aantal watervlooien beschreven, met een Nederlandse naam erbij. E. lamellatus en E. glacialis worden beide beschreven, met als Nederlandse namen: "gewone zaagstaart" resp. "winterzaagstaart". In de mooie watervlooien gids van Martin Soesbergen (2018) is worden Nederlandse namen voor alle hier gevonden watervlooien opgegeven. De namen voor Eurycercus zijn iets aangepast. De "gewone zaagstaartwatervlo" deze watervlo heeft tientallen tandjes op de achterrand van de 'staart', het abdomen, wat aan een zaag doen denken. Helaas is dat op mijn foto's niet goed te zien, maar er zijn op het web veel goede microscoopfoto's van de staart. Ik hoop zelf ook nog eens een duidelijke afbeelding toe te voegen. Het 'gewone' dient om hem te onderscheiden van de "winterzaagstaartwatervlo" E. glacialis.

Wetenschappelijke naam: Frey (1971) schreef een goed te lezen historisch overzicht, wat ik hier probeer weer te geven. De eerste die deze watervlo een naam gaf was Otto Friedrich Müller, die hem in 1776 beknopt noteerde als Lynceus lamellatus, als één van zeven Lynceus soorten, waarbij Lynceus sphaericus bovenaan stond. In zijn werk van 1785 echter, zette hij Lynceus brachyurus bovenaan in die lijst. Maar die soort is één van de Conchostraca, schelpkreeftjes en dus van een andere orde. Müller had geen van de zeven soorten aangewezen als type soort. Daarmee was het aan de eerste die dat deed en dat werd Leach, die brachyurus in het aparte Lynceus geslacht plaatste, die naam is nog steeds geldig. En hij plaatste de nummer twee van de lijst, sphaericus in een nieuw geslacht: Chydorus

Frey (1971) gaat niet in op de Eurycercus naam, maar dat is te vinden

Literatuur:

Zie ook de LITERATUURLIJST Overige dieren.

Baird, W. 1843 Natural History of the British Entemostraca, No. VI Ann. Mag. Nat. Hist. 68 (1843) 81-95
Opgehaald 26 sep 2026 van: https://www.biodiversitylibrary.org/item/19570

Bekker, E., Kotov, A. & Taylor, D. 2012 A revision of the subgenus Eurycercus (Eurycercus) Baird, 1843 emend. nov. (Cladocera: Eurycercidae) in the Holarctic with the description of a new species from Alaska. Zootaxa 3206: 1:40 (2012)
Opgehaald 26 sep 2026 van: https://www.acsu.buffalo.edu/~djtaylor/papers/Bekker_etal2012.pdf

Beklioglu, M., Jeppesen, E. 19999 Behavioural response of plant-associated Eurycercus lamellatus (Ö.F. Müller) to different food sources and fish cues. Aquatic Ecology 33, 167-173 (1999). Uittreksel gelezen op 26 sep 2026 van shttps://doi.org/10.1023/A:1009934828802

Frey, D. 1971 Worldwide distribution of Eurycercus and Saycia (Cladocera) Limnography and Oceanography, (Contribution 857), Dep. of Zool. Indiana Univ. Bloomington 254-308
Gelezen 26 sep 2026 op: https://aslopubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.4319/lo.1971.16.2.0254

Hann, B. 1989 Redescription of Eurycercus (Teretifrons) glacialis (Cladocera, Chydoridae), and description of a new species, E. (T.) nigracanthus, from Newfoundland, Canada Can. J. Zool. 68:2 2146-2157 - Department c.fZoology, Unil~rsihof Manitobcr , Winnipeg, Mcrn . , Ccrncrdu R3T 2N2
Opgehaald 26 sep 2026 van: esearchgate.net/publication/238022095_Redescription_of_Eurycercus_Teretifrons_glacialis_Cladocera_Chydoridae_ and_description_of_a_new_species_E_T_nigracanthus_from_Newfoundland_Canada/link/0a85e538491bc1c525000000/download?_tp=eyJjb250ZXh0Ijp7ImZpcnN0UGFnZSI6InB1YmxpY2F0aW9uRG93bmxvYWQiLCJwYWdlIjoicHVibGljYXRpb24ifX0

Hoogeveen, E. 1918 Gladoceeren in Limburg. Maandblad van het Natuurhistoriusch Genootschap in Limburg
Opgehaald 29 sep 2026 van: https://natuurtijdschriften.nl/pub/1010111/NAHM1918007008002.pdf

Kotov, A. 2000 Morphology and variability of Eurycercus lamellatus (O.F. M&UUML;ller, 1776) (Branchiopoda: Anomopoda: Eurycercidae) from Lake Globokoe, Moscow Area, Central Russia Arthropoda Selecta 9(3): 159-173
Opgehaald 29 sep 2026 van: https://www.researchgate.net/publication/274137027

Sacherová, V. & Hebert, P. 2003 The evolutionary history of the Chydoridae (Crustacea: Cladocera) Biological Journal of the Linnean Society 79(4):629-643
Tekening gedownload op 21 sep 2026 https://www.researchgate.net/publication/229866694

terug naar: WATERVLOOIEN

Pagina route: INDEX » overige dieren » watervlooien e.a. » Eurycercus lamellatus

COPYRIGHT:

Alle foto's op deze site zijn door G.H. Visser (Aadorp, Nederland) gemaakt, tenzij anders genoemd. Alle rechten behoren hem toe. Deze foto's mogen op geen enkele wijze anders dan voor eigen privé gebruik aangewend worden. Als u ze voor doelen, waarbij derden betrokken zijn, wilt gebruiken, vraag dan via een e-mail toestemming aan de auteur. In het bijzonder worden mensen aangemoedigd die materiaal nodig hebben voor natuurexposities of voor educatieve doeleinden.

Engelstalige pagina

https://www.microcosmos.nl